Γλαύκωμα είναι η οφθαλμική νόσος κατά την οποία το οπτικό νεύρο υφίσταται αλλοιώσεις που επιδεινώνονται εάν δεν αντιμετωπισθεί η συνυπάρχουσα αυξημένη ενδοφθάλμια πίεση και οδηγεί σε απώλεια της όρασης. Συνήθως όσο πιο αυξημένη είναι η ενδοφθάλμια πίεση τόσο ο κίνδυνος απώλειας της όρασης αυξαίνει μολονότι υπάρχει ένα μικρό ποσοστό ασθενών με φυσιολογική ενδοφθάλμια πίεση που έχει γλαύκωμα. Επίσης, αρκετοί  ασθενείς αναφέρονται ότι έχουν οφθαλμική υπερτονία που παρουσιάζουν αυξημένη ενδοφθάλμια πίεση αλλά χωρίς απώλεια της όρασης.

Η πίεση στον οφθαλμό δημιουργείται από το υδατοειδές υγρό που παράγεται στο ακτινωτό σώμα (ciliary body) που βρίσκεται πίσω από την ίριδα (χρωματιστό τμήμα του οφθαλμού).  Το υδατοειδές υγρό αποχετεύεται από τον ηθμό (trabeculum) και απαιτείται να υπάρχει ισορροπία σε όλο σύστημα ώστε να έχει φυσιολογική ενδοφθάλμια πίεση που να μην ασκεί μηχανική πίεση στο οπτικό νεύρο και να προκαλεί αλλοιώσεις και επακόλουθη βλάβη του οπτικού πεδίου. Επίσης, το οπτικό νεύρο δέχεται πλούσια αγγείωση που είναι συνυπεύθυνη για τις αλλοιώσεις που υφίσταται το οπτικό νεύρο.

Η συχνότητα του γλαυκώματος παρατηρείται να έχει αυξητικές τάσεις  λόγω της γήρανσης του πληθυσμού σε συνδυασμό με την αυξημένη ικανότητα των ιατρών να τοποθετούν την ανωτέρω διάγνωση.

Το γλαύκωμα έχει την ιδιαιτερότητα ότι είναι ασυμπτωματική ασθένεια στα αρχικά στάδια και είναι πολύ σημαντικό να το εξηγήσουμε στον ασθενή, ώστε να ακολουθήσει πιστά τις οδηγίες εφαρμογής οφθαλμικών σταγόνων για να πετύχει να διατηρήσει την όραση του. Την σημερινή εποχή έχουμε στη διάθεση μας πολλές φαρμακευτικές σταγόνες που έχουν αυξημένο προφίλ αποτελεσματικότητας και ασφάλειας.

Όμως είναι πολύ σημαντικό σε κάθε επίσκεψη του ασθενούς να εξετάζουμε πολύ προσεκτικά τον ασθενή και τους οφθαλμούς του,  ώστε να διαπιστώσουμε τυχόν ανεπιθύμητες παρενέργειες και να ληφθούν τα αντίστοιχα μέτρα.


Κλινική εκτίμηση

Η διάγνωση του γλαυκώματος γίνεται κατόπιν λεπτομερούς εξέτασης του ασθενούς και με την βοήθεια σύγχρονου οφθαλμολογικού εξοπλισμού. Η απάντηση δεν είναι εύκολη να απαντηθεί σε λίγα δευτερόλεπτα καθόσον απαιτεί να γίνει μια ομάδα εξετάσεων, όπως όλες οι κάτωθι:

1. Μέτρηση της ενδοφθάλμιας πίεσης συνυπολογιζομένου του πάχους κερατοειδούς με διάφορα τονόμετρα όπως το Goldmann, το ICare Κα. Επίσης μπορεί να δοθεί στον ασθενή συσκευή όπως το One Care για να καταμετρήσει ο ασθενής την ενδοφθάλμια πίεση μόνος του στο σπίτι και να έχουμε μια τοπογραφική καμπύλη.

2. Η γωνιοσκοπία είναι  μια πολυ σημαντική εξέταςη που θα πρέπει να γίνεται  πάντα  σε σκοτεινό δωμάτιο  και με λεπτή φωτεινή δέσμη για την ύπαρξη στενής γωνίας, iris plateau ή περιφερικών συνεχειών. Κατόπιν αυτής ενημερώνεται ο ασθενής για την αναγκαιότητα περιφερικής ιριδοτομής.  Η περιφερική ιριδοτομή πραγματοποιείται με την χρήση του Nd-Yag Laser, με την βοήθεια ειδικού φακού για ασφαλή τοποθέτηση της ιριδοτομής συνήθως σε κρύπτη της ίριδας που βρίσκεται στην 2.30 ή 9.30 ώρα, για αποφυγή σημαντικών προβλημάτων μετά την θεραπεία.

3. Περιμετρία με αυτοματοποιημένα οπτικά πεδία με χρήση ειδικών, σύγχρονων προγραμμάτων για εκτίμηση της υπάρχουσας βλάβης του οπτικού πεδίου.

4. Η απεικόνιση του οπτικού νεύρου με φωτογραφία βυθού και τομογραφία οπτικής συνοχής είναι απαραίτητες εξετάσεις ώστε να εκτιμηθεί το ποσοστό βλάβης που έχουν υποστεί οι νευρικές ίνες και η στοιβάδα των γαγγλιακών νευρικών ινών λαμβάνοντας υπόψη τις ανατομικές παραλλαγές εκάστου ασθενούς.  Οι βλάβες δεν είναι αναστρέψιμες αλλά η έγκαιρη διάγνωση και παρακολούθηση με τα οπτικά πεδία και την μελέτη των νευρικών ινών βοηθούν στην ορθή αντιμετώπιση του περιστατικού.

5. Στην βιβλιογραφία  καταγράφονται και η χρήση κάποιων δοκιμασιών όπως το τεστ υδροποσίας με την κατανάλωση 1 λίτρου νερού (το νερό δεν πρέπει να είναι παγωμένο ή ανθρακούχο)  σε 5 λεπτά μπορεί να βοηθήσει σε μερικές περιπτώσεις, ειδικά όταν έχουμε επιδείνωση οπτικών πεδίων μολονότι η ενδοφθάλμια πιεση είναι σε ικανοποιητικό αριθμό. Το ανωτέρω water drinking test χρησιμοποιείται από το 1920 και από το 2005 η διεθνής κοινότητα έχει δείξει ενδιαφέρον και το συστήνει σε ειδικές περιπτώσεις. Αλλά τεστ, όπως το steroid stress test  και prone dark room test (παραμονή για 1 ώρα σε σκοτεινό Δωμάτιο με το μέτωπο πάνω σε γραφείο χωρίς να κοιμηθεί ο ασθενής) μπορούν να βοηθήσουν στην διάγνωση αλλά και κατά την παρακολούθηση του ασθενούς.

Κατηγορίες γλαυκώματος

1. Το γλαύκωμα  ανοικτής γωνίας, είναι ο πιό συχνός τύπος γλαυκώματος και οφείλεται σε δυσκολία αποχέτευσης του υδατοειδούς υγρού από τον ηθμό, η οποία δεν οφείλεται σε ορατή απόφραξή του. Δεν υπάρχει πόνος για να προειδοποιήσει τον ασθενή, μολονότι το οπτικό νεύρο έχει υποστεί βλάβη και γίνεται αντιληπτό όταν προκαλέσει σημαντική απώλεια του οπτικού πεδίου. Είναι πολύ σημαντικό η έγκαιρη διάγνωση και έναρξη θεραπείας με οφθαλμικές σταγόνες πριν το οπτικό νεύρο υποστεί εκτεταμένη ζημιά.

2. Το γλαύκωμα στενής γωνίας μπορεί να παρουσιαστεί ως ένα οξύ περιστατικό με πόνο και απώλεια όρασης ή να παρουσιάστεί με  μικρού βαθμού κρίσεις πόνου και θάμβους όρασης ή να μην έχει συμπτωματολογία. Η διάγνωση γίνεται με την εξεταστική μέθοδο της γωνιοσκοπίας όπου φαίνεται ότι η ίριδα έρχεται προς τον κερατοειδή, προκαλεί στένωση της γωνίας, αδυναμία αποχέτευσης του υδατοειδούς υγρού με συνακόλουθη αύξηση της πίεσης. Για τον λόγο αυτό είναι πιό συχνό σε ασθενείς με υπερμετρωπία ή καταρράκτη. Ως εκ τούτου η αντιμετώπιση περιλαμβάνει την άμεση θεραπεία με YAG LASER  ώστε να δημιουργηθεί ιριδοτομή που θα διευκολύνει την ροή του υδατοειδούς υγρού και θα απομακρύνει την ίριδα από τον κερατοειδή.  Η αντιμετώπιση συνυπάρχοντα Καταρρακτη θα πρέπει να εκτιμηθεί καθόσον προσφέρει σημαντική βοήθεια και προκαλεί άνοιγμα της γωνίας.

3.  Δευτερογενές γλαύκωμα έχει πολλές υποκατηγορίες όπως ψευδοαποφολιδωτικό, μελαγχρωστικό, συνοδό ραγοειδίτιδας, νεοαγγειακό, τραυματικό, οφειλόμενο στον φακό ή ψευδοαφακό.

4. Το παιδικό γλαύκωμα και το συσχετιζόμενο με συγγενή σύνδρομα αποτελούν ειδικές υποκατηγορίες και απαιτούν ειδικούς θεραπευτικούς χειρισμούς.


Παράγοντες επικινδυνότητας

1. Το γλαύκωμα δεν είναι τόσο συχνό σε ασθενείς ηλικίας κάτω των 40 ετών. Η συχνότητα του είναι περίπου 2% στην ηλικία των 50 ετών και περισσότερο από 5% στην ηλικία άνω των 75 ετών.

2. Ασθενείς με χαμηλή αρτηριακή πίεση έχουν μεγαλύτερο κίνδυνο να επιδεινωθεί το οπτικό τους πεδίο.

3. Ασθενείς από την Αφρική έχουν 5 φορές περισσότερο κίνδυνο σε σχέση με ασθενείς από την Ευρώπη να αναπτύξουν γλαύκωμα.

4. Η μυωπία είναι επιβαρυντικός παράγοντας για γλαύκωμα ανοικτής γωνίας  και η Υπερμετρωπια μπορεί να οδηγήσει σε γλαύκωμα στενής γωνίας.

5. Το οικογενειακό ιστορικό πρέπει να οδηγεί σέ έλεγχο γλαυκώματος και σε ηλικίες μικρότερης των 40ετων καθόσον διατρέχουν τα μέλη οικογένειας 4 φορές πιο υψηλό κίνδυνο.

6. Οι διαβητικοί ασθενείς έχουν υψηλότερα ποσοστά και θα πρέπει να γίνεται έλεγχος της πίεσης κατά τον ετήσιο έλεγχο του βυθού τους.


Θεραπεία

Μετά το κλινικό ιστορικό και εκτίμηση, ο ιατρός θα πρέπει να αποφασίσει εάν ο ασθενής πάσχει ή όχι από γλαύκωμα και εν συνέχεια να χρησιμοποιήσει τις κατευθυντήριες γραμμές από τις κλινικές μελετες που έχουν δημοσιευτεί για να οργανώσει τη θεραπεία.

Η OHTS (Ocular Hypertension Treatment Study), η EMGT (Early Manifest Glaucoma Treatment), η CIGS (Collaborative Initial Glaucoma Study), και η CNTGS (Collaborative Normal Tension Glaucoma) έχουν αποδείξει     ξεκάθαρα το όφελος από τη μείωση της ενδοφθάλμιας πίεσης για την ελαχιστοποίηση της περαιτέρω εξέλιξης. H θεραπεία συνιστάται σε ελάττωση της ενδοφθαλμίου πίεσης με τοπική ενστάλαξη σταγόνων, όπως     ανάλογα προσταγλανδινών, β αναστολείς, αναστολείς καρβονικής ανυδράσης, αδρενεργικοί αγωνιστές, χολινεργικοί αγωνιστές, υπερωσμωτικοί παράγοντες και σταθεροί συνδυασμοί φαρμάκων.

 

 Για την υγεία των οφθαλμών και την ελάττωση της υπολκινικής φλεγμονής που προκαλείται από τα συντηρητικά (όπως το Βενζαλκόνιο) των οφθαλμικών σταγόνων χρειάζεται η επιλογή της κατάλληλης θεραπείας να είναι εξατομικευμένη για κάθε ασθενή και όταν απαιτείται η χρήση σταγόνων χωρίς συντηρητικά.

Εκτός από την τοπική ενστάλαξη οφθαλμικών σταγόνων υπάρχουν και άλλες τεχνικές αντιμετώπισης όπως η χρήση της SLT(selective laser trabeculoplasty) για να διευκολύνουμε την παροχέτευση του υδατοειδούς υγρού από την γωνία μεταξύ ίριδος και κερατοειδή, της περιφερικής ιριδοτομής με Nd-Yag laser σε οφθαλμούς με στενή γωνία,  της τραμπεκουλεκτομής που είναι μία αντιγλαυκωματική επέμβαση και η χρήση  μικροβαλβίδων με την βοήθεια μικροχειρουργικών τεχνικών.

Επίλογος

Η έγκαιρη ανίχνευση και αντιμετώπιση του γλαυκώματος επιτρέπουν την καθυστέρηση της γρήγορης επιδείνωσης.

Ειναι πολύ σημαντικό να ακολουθήσετε σχολαστικά τις συστάσεις του ειδικού, ώστε να είναι αποτελεσματική η θεραπεία.

Το γλαύκωμα είναι μια χρόνια κατάσταση και επομένως η θεραπεία δε θα πρέπει ποτέ να διακόπτεται, χωρίς τη σύμφωνη γνώμη του ιατρού σας.

Η σημασία της διατροφής

Η σημασία της διατροφής

Οι ασθενείς με γλαύκωμα πολύ συχνά μας ρωτάνε εάν είναι κάτι περισσότερο να κάνουν από το να χρησιμοποιούν τις σταγόνες και να έρχονται στα ραντεβού για εξέταση ώστε να ελαττώσουν την πιθανότητα ελάττωσης της όρασής τους.

Περισσότερα

Νέα στον ορίζοντα του γλαυκώματος

Νέα στον ορίζοντα του γλαυκώματος - ROC inhibitors! Do they really rock?

Το ότι η φαρμακευτική θεραπεία του γλαυκώματος σώζει και διατηρεί την όραση είναι γεγονός που βλέπουμε στην καθημερινή άσκηση της οφθαλμολογίας.

Περισσότερα